<\/p>\n
Z Magdalen\u0105 Lema\u0144czyk, wsp\u00f3\u0142autork\u0105 publikacji \u201eMniejszo\u015b\u0107 niemiecka w wojew\u00f3dztwie opolskim jako warto\u015b\u0107 dodana\u201d rozmawia Joanna Hassa.<\/p>\n
\u201eMniejszo\u015b\u0107 niemiecka w wojew\u00f3dztwie opolskim jako warto\u015b\u0107 dodana\u201d \u2013 tak brzmi tytu\u0142 publikacji przeprowadzonych bada\u0144 socjologicznych w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w mniejszo\u015bci niemieckiej, kt\u00f3rej Pani jest wsp\u00f3\u0142autork\u0105 wraz z dr. Mariuszem Baranowskim. Czego konkretnie dotyczy\u0142y badania i jak je przeprowadzono?<\/strong><\/p>\n Badanie zosta\u0142o przygotowane i wykonane na zlecenie Towarzystwa Spo\u0142eczno-Kulturalnego Niemc\u00f3w na \u015al\u0105sku Opolskim w ramach realizowanego przez t\u0119 organizacj\u0119 projektu pt. \u201eMniejszo\u015b\u0107 niemiecka ma warto\u015b\u0107\u201d. Bior\u0105c pod uwag\u0119 uwarunkowania projektu i kwestie metodologiczne, do badania wykorzystali\u015bmy kwestionariusz ankiety. Badanie przeprowadzili\u015bmy w okresie od czerwca do sierpnia 2019 r. wy\u0142\u0105cznie na obszarze wojew\u00f3dztwa opolskiego w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w wybranych organizacji terenowych (DFK) TSKN na \u015al\u0105sku Opolskim.<\/p>\n Badania dotyczy\u0142y postrzegania przez respondent\u00f3w spo\u0142ecznych, kulturowych i ekonomicznych aspekt\u00f3w funkcjonowania mniejszo\u015bci niemieckiej jako organizacji i jako grupy spo\u0142ecznej oraz warunk\u00f3w \u017cycia grupy w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim. Z jednej strony pokazali\u015bmy, co to znaczy by\u0107 i czu\u0107 si\u0119 mniejszo\u015bci\u0105, a z drugiej strony \u2013 co oznacza \u017cycie z mniejszo\u015bci\u0105. Celem projektu i bada\u0144 by\u0142a tak\u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 zastosowania wynik\u00f3w w praktyce. G\u0142\u00f3wnym celem badania by\u0142o uzyskanie odpowiedzi na podstawowe pytanie: Czy mniejszo\u015b\u0107 niemiecka w wojew\u00f3dztwie opolskim stanowi <\/em>\u201ewarto\u015b\u0107 dodan\u0105\u201d w oczach jej cz\u0142onk\u00f3w?<\/em><\/p>\n Nasze badania skoncentrowane by\u0142y wok\u00f3\u0142 trzech problem\u00f3w badawczych: aktualnej funkcji mniejszo\u015bci niemieckiej, kwestiach to\u017csamo\u015bci narodowej oraz wymiarach postrzegania mniejszo\u015bci przez jej cz\u0142onk\u00f3w jako warto\u015bci.<\/p>\n Badania mia\u0142y pokaza\u0107, co my\u015bl\u0105 o sobie jako grupie spo\u0142ecznej cz\u0142onkowie mniejszo\u015bci niemieckiej. Jak wygl\u0105da zatem obraz MN w oczach jej cz\u0142onk\u00f3w?<\/strong><\/p>\n Obraz mniejszo\u015bci niemieckiej jako grupy w\u0142asnej by\u0142 jednym z obszar\u00f3w naszych bada\u0144. W oczach respondent\u00f3w jest on generalnie pozytywny. Pod tym powierzchownym stwierdzeniem kryj\u0105 si\u0119 jednak szczeg\u00f3\u0142y, kt\u00f3re sk\u0142aniaj\u0105 do g\u0142\u0119bszej refleksji, przyjrzenia si\u0119 zjawiskom z nieco innej perspektywy i wdro\u017cenia przez TSKN w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci koniecznych rozwi\u0105za\u0144. Najbardziej widoczna jest dysproporcja pomi\u0119dzy wysokimi ocenami znaczenia i dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142eczno-kulturalnej organizacji mniejszo\u015bci niemieckiej w wojew\u00f3dztwie opolskim a przeci\u0119tn\u0105 ocen\u0105 pozycji mniejszo\u015bci niemieckiej na tle innych organizacji pozarz\u0105dowych w regionie. Przeci\u0119tna jest tak\u017ce ocena opinii respondent\u00f3w na temat zainteresowania szerszego spo\u0142ecze\u0144stwa inicjatywami kulturalnymi mniejszo\u015bci niemieckiej. Uog\u00f3lniaj\u0105c, wizerunek w\u0142asnej grupy w oczach cz\u0142onk\u00f3w mniejszo\u015bci niemieckiej jest znacznie lepszy ni\u017c opinia o tym, jak s\u0105 postrzegani przez spo\u0142ecze\u0144stwo z zewn\u0105trz. Warto tak\u017ce wspomnie\u0107 o to\u017csamo\u015bciowym wymiarze wizerunku grupowego, jaki wynika z tych bada\u0144, mianowicie o wp\u0142ywie pozytywnych ocen korzy\u015bci wynikaj\u0105cych z dzia\u0142alno\u015bci w strukturach mniejszo\u015bci niemieckiej na poczucie niemieckiej to\u017csamo\u015bci narodowej. Korzy\u015bci te traktowane s\u0105 przez osoby badane przede wszystkim w kategoriach spo\u0142ecznych, jako warto\u015b\u0107 sama w sobie, a nie czysto utylitarnych. Jest to np. przydatno\u015b\u0107 dzia\u0142alno\u015bci w DFK w kontaktach mi\u0119dzyludzkich, wzrost \u015bwiadomo\u015bci niemieckiego dziedzictwa regionu, wsparcie niemieckiej identyfikacji narodowej.<\/p>\n W tytule mowa o mniejszo\u015bci niemieckiej jako warto\u015bci dodanej. Na jakiej podstawie mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce mniejszo\u015b\u0107 niemiecka jest faktycznie warto\u015bci\u0105 dodan\u0105 dla tego regionu?<\/strong><\/p>\n Termin \u201ewarto\u015b\u0107 dodana\u201d rozumieli\u015bmy w badaniu g\u0142\u00f3wnie w wymiarze spo\u0142eczno-kulturowym i politycznym, nie w sensie ekonomicznym. O ile ten ostatni wymiar zosta\u0142 zbadany przez naukowc\u00f3w, o tyle wymiar spo\u0142eczny by\u0142 w badaniach socjologicznych pomijany, czy raczej nieuwzgl\u0119dniany. Dlatego warto podkre\u015bli\u0107 to, co na pierwszy rzut oka nie jest dostrzegane (albo u\u015bwiadomione) zar\u00f3wno przez szersze spo\u0142ecze\u0144stwo, jak i samych cz\u0142onk\u00f3w mniejszo\u015bci niemieckiej, mianowicie \u017ce aktywno\u015b\u0107 mniejszo\u015bci niemieckiej, bazuj\u0105ca na w\u0142asnym potencjale spo\u0142ecznym i kulturowym, stanowi wk\u0142ad w funkcjonowanie regionu opolskiego w wielu wymiarach. Osobn\u0105 kwesti\u0105, kt\u00f3rej ze wzgl\u0119du na charakter bada\u0144 nie uwzgl\u0119dnili\u015bmy, by\u0142aby pr\u00f3ba pog\u0142\u0119bionej diagnozy wymiernych korzy\u015bci, kt\u00f3re instytucje mniejszo\u015bci niemieckiej wnosz\u0105 w funkcjonowanie wojew\u00f3dztwa opolskiego. To jest zadanie dla ekonomist\u00f3w, kt\u00f3rych wst\u0119pne badania potwierdzi\u0142y, i\u017c mniejszo\u015b\u0107 niemiecka jako organizacja pozarz\u0105dowa o charakterze niezarobkowym (non profit) realizuje cele niestandardowe dla gospodarki, generuj\u0105c \u201ewarto\u015b\u0107 dodan\u0105\u201d w wymiarze szeroko rozumianej kultury, edukacji i gospodarki regionu. Dotychczasowe badania wp\u0142ywu czynnika etnicznego na rozw\u00f3j wojew\u00f3dztwa opolskiego pokaza\u0142y tak\u017ce, \u017ce organizacje mniejszo\u015bci niemieckiej stanowi\u0105 istotny potencja\u0142 rozwojowy wojew\u00f3dztwa, cho\u0107 nie w pe\u0142ni wykorzystany. W naszych badaniach starali\u015bmy si\u0119 zatem uwzgl\u0119dni\u0107 takie wymiary funkcjonowania mniejszo\u015bci niemieckiej, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do potencja\u0142u spo\u0142ecznego i kulturowego, g\u0142\u00f3wnie w sferze postrzegania warto\u015bci, etnicznej aktywno\u015bci organizacyjnej, postrzegania wybranych element\u00f3w realizacji praw mniejszo\u015bciowych itd. Na tej podstawie powsta\u0142o studium przypadku, kt\u00f3re pokazuje, w jakich obszarach i na jakim poziomie mniejszo\u015b\u0107 niemiecka stanowi warto\u015b\u0107 dodan\u0105 w oczach os\u00f3b badanych.<\/p>\n Ostatnie badania dotycz\u0105ce mniejszo\u015bci niemieckiej przeprowadzi\u0142a pani dr Danuta Berli\u0144ska w 2010 roku. Czy mo\u017cemy por\u00f3wna\u0107 Pa\u0144stwa badania z badaniami dr Berli\u0144skiej? Jakie wida\u0107 r\u00f3\u017cnice? Czy w og\u00f3le co\u015b si\u0119 zmieni\u0142o w ci\u0105gu tych dziesi\u0119ciu lat?<\/strong><\/p>\n Mo\u017cliwo\u015bci bezpo\u015brednich por\u00f3wna\u0144 s\u0105 bardzo ograniczone, poniewa\u017c badania dr Danuty Berli\u0144skiej opiera\u0142y si\u0119 na innej metodologii, inne by\u0142y za\u0142o\u017cenia i cele bada\u0144, wreszcie by\u0142a inna pr\u00f3ba badawcza. Jednak projektuj\u0105c nasze badania, w pewnym stopniu sugerowali\u015bmy si\u0119 wybranymi pytaniami zamieszczonymi w raporcie przygotowanym przez dr Berli\u0144sk\u0105, na przyk\u0142ad w pytaniach o identyfikacj\u0119 narodow\u0105 (i\/lub regionaln\u0105), j\u0119zyk domowy, j\u0119zyk ojczysty, kwestie dyskryminacji czy posiadane obywatelstwo. Przede wszystkim nasze badania ukazuj\u0105 post\u0119puj\u0105ce tendencje w zakresie identyfikacji narodowej (i\/lub regionalnej) i j\u0119zykowej, kt\u00f3re obecne s\u0105 w badaniach dr Berli\u0144skiej \u2013 tak\u017ce innych badaczy. Przyk\u0142adowo: stwierdzili\u015bmy, \u017ce dominuj\u0105ca w\u015br\u00f3d badanych jest identyfikacja \u015bl\u0105ska, w drugiej kolejno\u015bci identyfikacja narodowo\u015bciowa niemiecka. Dominuj\u0105cy odsetek identyfikacji \u015bl\u0105skiej koresponduje za\u015b z dominuj\u0105cym odsetkiem os\u00f3b wskazuj\u0105cych etnolekt \u015bl\u0105ski jako mow\u0119 ojczyst\u0105, dla kt\u00f3rych jest on jednocze\u015bnie najcz\u0119\u015bciej u\u017cywanym w kontaktach domowych. Natomiast j\u0119zyk niemiecki, w por\u00f3wnaniu z j\u0119zykiem polskim, stanowi j\u0119zyk ojczysty dla mniejszej grupy respondent\u00f3w, jest tak\u017ce rzadziej u\u017cywany w kontaktach domowych. W tej kwestii wyniki bada\u0144 dr Berli\u0144skiej wskazuj\u0105 podobie\u0144stwa, ale i r\u00f3\u017cnice. Mianowicie, o ile dekad\u0119 wcze\u015bniej etnolekt \u015bl\u0105ski stanowi\u0142 mow\u0119 ojczyst\u0105 i jednocze\u015bnie by\u0142 najcz\u0119\u015bciej u\u017cywany w kontaktach domowych przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 badanych, o tyle j\u0119zyk niemiecki, w por\u00f3wnaniu z j\u0119zykiem polskim stanowi\u0142 j\u0119zyk ojczysty i j\u0119zyk domowy dla wi\u0119kszego odsetka badanych. Ponadto pomimo znajomo\u015bci j\u0119zyka niemieckiego przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 badanych przez nas os\u00f3b, bieg\u0142a lub dobra jego znajomo\u015b\u0107 w mowie i pi\u015bmie deklarowana jest przez mniej ni\u017c po\u0142ow\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 badanych stwierdzi\u0142a s\u0142ab\u0105 lub pasywn\u0105 znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka niemieckiego. Tak\u017ce w tej kwestii, w por\u00f3wnaniu z badaniami Berli\u0144skiej, widoczne jest przesuni\u0119cie zwi\u0105zane ze zmian\u0105 pokoleniow\u0105, dekad\u0119 wcze\u015bniej wi\u0119kszo\u015b\u0107 badanych pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 bowiem j\u0119zykiem niemieckim biegle lub dobrze w mowie i pi\u015bmie.<\/p>\n Czy jest co\u015b, co Pani\u0105 w wynikach tych bada\u0144 zaskoczy\u0142o?<\/strong><\/p>\n Zaskoczy\u0142o mo\u017ce nie, raczej sk\u0142oni\u0142o do refleksji g\u0142\u00f3wnie w dw\u00f3ch obszarach. Jednym z nich jest ocena wymiaru presti\u017cu grupowego. Wyniki bada\u0144 wskazuj\u0105, i\u017c zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 badanych jest przekonana o mo\u017cliwo\u015bciach realnego wp\u0142ywu organizacji mniejszo\u015bci niemieckiej na r\u00f3\u017cne dziedziny \u017cycia w wojew\u00f3dztwie opolskim, jednak\u017ce szczeg\u00f3\u0142owa analiza odpowiedzi pokazuje, i\u017c ocena tego wp\u0142ywu w konkretnych sferach dzia\u0142alno\u015bci jest przeci\u0119tna lub negatywna. Tu znowu chodzi o szczeg\u00f3\u0142y. Przeci\u0119tne oceny dotycz\u0105ce najwa\u017cniejszych statutowych dzia\u0142a\u0144 mniejszo\u015bci niemieckiej, a wi\u0119c mo\u017cliwo\u015bci wp\u0142ywu w dziedzinie kultury, szkolnictwa\/edukacji, polityki regionalnej, dzia\u0142alno\u015bci upami\u0119tniaj\u0105cej, gospodarki w regionie i medi\u00f3w mniejszo\u015bciowych, i negatywne w kwestii wp\u0142ywu na inwestycje infrastrukturalne prowokuj\u0105 do zastanowienia si\u0119 nad wzajemnym oddzia\u0142ywaniem wizerunku i presti\u017cu grupowego, tak wewn\u0105trz, jak i na zewn\u0105trz grupy. Ma to te\u017c konsekwencje to\u017csamo\u015bciowe \u2013 uog\u00f3lniaj\u0105c: spadek presti\u017cu grupowego mo\u017ce powodowa\u0107 spadek identyfikacji niemieckich czy spadek zainteresowania kultur\u0105 i j\u0119zykiem niemieckim na rzecz np. identyfikacji \u015bl\u0105skiej i etnolektu \u015bl\u0105skiego. Cho\u0107 nie musi to by\u0107 regu\u0142\u0105. Drugim z obszar\u00f3w, na kt\u00f3ry warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, a potwierdzi\u0142y to wyniki bada\u0144, jest nieu\u015bwiadomiony potencja\u0142 kulturowy mniejszo\u015bci niemieckiej w\u015br\u00f3d badanych os\u00f3b, przy og\u00f3lnej pozytywnej ocenie dzia\u0142alno\u015bci kulturalnej mniejszo\u015bci niemieckiej jako organizacji. Mam na my\u015bli szereg kompetencji spo\u0142eczno-kulturowych, kt\u00f3re kszta\u0142tuj\u0105 si\u0119 (lub s\u0105 uzewn\u0119trzniane) w wyniku cz\u0142onkostwa w strukturach mniejszo\u015bci niemieckiej i uczestnictwa w projektach, jak np. znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka niemieckiego, umiej\u0119tno\u015bci pracy w grupie, przygotowanie i realizacja projekt\u00f3w, umiej\u0119tno\u015bci sceniczne (aktorskie, muzyczne), praca na rzecz spo\u0142eczno\u015bci lokalnej i regionalnej czy wreszcie rozwini\u0119ta wra\u017cliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczna. To s\u0105 kompetencje poszukiwane obecnie na rynku pracy, a niedostrzegane przez badanych. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce wielu cz\u0142onk\u00f3w wykorzystuje wspomniane kompetencje w \u017cyciu zawodowym, nierzadko prowadz\u0105c w\u0142asne firmy w regionie. Przek\u0142ada si\u0119 to zatem na wymierne korzy\u015bci tak\u017ce dla wojew\u00f3dztwa. Jest to jednak temat wymagaj\u0105cy kolejnych, bardziej pog\u0142\u0119bionych bada\u0144, jak r\u00f3wnie\u017c bardziej ekspansywnej promocji ze strony mniejszo\u015bci niemieckiej.<\/p>\n Magdalena Lema\u0144czyk \u2013 gda\u0144szczanka, dr socjologii, adiunkt w Zak\u0142adzie Studi\u00f3w nad Niemcami w Instytucie Studi\u00f3w Politycznych Polskiej Akademii Nauk. Regionalna koordynatorka Zwi\u0105zku Niemieckich Stowarzysze\u0144 Spo\u0142eczno-Kulturalnych w Polsce na obszar p\u00f3\u0142nocnej Polski, cz\u0142onek Instytutu Kaszubskiego w Gda\u0144sku. Zainteresowania naukowe obejmuj\u0105 problematyk\u0119 najnowszych stosunk\u00f3w polsko-niemieckich, migracji, mniejszo\u015bci niemieckiej w Polsce po 1989 roku oraz jako\u015bciowych metod i technik bada\u0144 socjologicznych.<\/strong><\/p>\n \n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Z Magdalen\u0105 Lema\u0144czyk, wsp\u00f3\u0142autork\u0105 publikacji \u201eMniejszo\u015b\u0107 niemiecka w wojew\u00f3dztwie opolskim jako warto\u015b\u0107 dodana\u201d rozmawia Joanna Hassa. \u201eMniejszo\u015b\u0107 niemiecka w wojew\u00f3dztwie opolskim jako warto\u015b\u0107 dodana\u201d \u2013 tak brzmi tytu\u0142 publikacji przeprowadzonych bada\u0144 socjologicznych w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w mniejszo\u015bci niemieckiej, kt\u00f3rej Pani jest wsp\u00f3\u0142autork\u0105 wraz z dr. Mariuszem Baranowskim. Czego konkretnie dotyczy\u0142y badania i jak je przeprowadzono? Badanie zosta\u0142o […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":62,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/mnmawartosc.skgd.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61"}],"collection":[{"href":"http:\/\/mnmawartosc.skgd.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/mnmawartosc.skgd.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mnmawartosc.skgd.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mnmawartosc.skgd.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=61"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/mnmawartosc.skgd.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":64,"href":"http:\/\/mnmawartosc.skgd.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/61\/revisions\/64"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/mnmawartosc.skgd.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/media\/62"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/mnmawartosc.skgd.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=61"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/mnmawartosc.skgd.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=61"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/mnmawartosc.skgd.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=61"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}